Trung Quốc mở lối tiếp cận Thái Bình Dương mới qua tuyến đường sông Amur của Nga

Trước thềm hội nghị thượng đỉnh APEC diễn ra vào ngày 18 và 19 tháng 11 năm 2026, Trung Quốc đã đảm bảo được một tuyến đường chiến lược mới ra Thái Bình Dương thông qua sông Amur. Thỏa thuận này với Nga cung cấp cho Bắc Kinh một lộ trình thay thế giúp tránh được cả Đài Loan và Triều Tiên. Thỏa thuận này làm thay đổi hoạt động logistics trong khu vực bằng cách mở một cửa khẩu biên giới hoạt động quanh năm tại vùng Viễn Đông của Nga.
- Theo Intelligence Online, Chủ tịch Tập Cận Bình đã giành được quyền tiếp cận toàn diện tuyến đường sông Amur từ ông Vladimir Putin.
- Trung Quốc đã đầu tư khoảng 90 tỷ USD vào khu vực Bắc Cực kể từ năm 2003, dựa trên các ước tính năm 2022 từ Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ được RFE/RL báo cáo.
- Hai quốc gia đã tiến hành tuần tra chung bằng máy bay ném bom chiến lược trên biển Bering vào tháng 7 năm 2024, theo RFE/RL.
Trung Quốc đang tiếp cận những tuyến đường mới nào?
Trung Quốc đang có được một con đường vĩnh viễn để tiếp cận Thái Bình Dương thông qua lãnh thổ Nga. Bằng cách sử dụng sông Amur, Bắc Kinh có thể vận chuyển hàng hóa và tài nguyên mà không cần đi qua các vùng biển do Đài Loan kiểm soát hoặc lãnh thổ của Triều Tiên. Điều này cung cấp một lớp bảo mật cho hoạt động thương mại và di chuyển của Trung Quốc.
Thỏa thuận cũng bao gồm việc mở một cửa khẩu biên giới tại trung tâm vùng Viễn Đông của Nga. Cửa khẩu này sẽ hoạt động quanh năm. Việc tiếp cận liên tục này cho phép sự di chuyển hàng hóa giữa hai nước láng giềng trở nên dễ dự đoán hơn, điều này đóng vai trò sống còn đối với sự hội nhập kinh tế của khu vực.
Trung Quốc và Nga hợp tác như thế nào tại Bắc Cực?
Hai nước đang làm sâu sắc thêm mối quan hệ đối tác tại Bắc Cực nhằm thách thức ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Sau cuộc gặp tại St. Petersburg vào ngày 21 tháng 10, chính phủ hai nước đã đưa ra một tuyên bố chung. Tuyên bố này tập trung vào việc tăng cường lưu lượng vận tải dọc theo các tuyến đường hàng hải Bắc Cực và cùng nhau đóng các tàu chuyên dụng vùng cực.
Sự hợp tác còn mở rộng sang các hoạt động quân sự và khoa học. Kể từ cuộc xung đột tại Ukraine năm 2022, Moscow và Bắc Kinh đã tiến hành các cuộc tập trận quân sự chung tại Bắc Cực. Vào tháng 7 năm 2024, các máy bay ném bom chiến lược của họ đã bay tuần tra chung trên biển Bering. Sự kiện này đã khiến các máy bay chiến đấu của Mỹ và Canada phải đánh chặn các máy bay nói trên.
"Đừng nhầm lẫn, đây là một sự leo thang -- lần đầu tiên Nga và Trung Quốc gửi một lực lượng tác chiến máy bay ném bom chung vào vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) của Alaska,"
Thượng nghị sĩ Dan Sullivan của bang Alaska đã phát biểu về cuộc tuần tra tháng 7 năm 2024, theo RFE/RL.
Tại sao Bắc Cực lại là điểm nóng căng thẳng?
Bắc Cực là một mối quan tâm an ninh lớn đối với Hoa Kỳ do vị trí gần Alaska. Alaska đóng vai trò là trung tâm phòng thủ tên lửa và triển khai sức mạnh không quân. Ngoài ra, Greenland cung cấp một nền tảng cảnh báo tên lửa và giám sát không gian cho Mỹ và NATO. Khu vực này cũng chứa các khoáng sản thiết yếu cho các hệ thống quân sự.
Trung Quốc đã bày tỏ mong muốn trở thành một "cường quốc vùng cực" vào năm 2030. Kể từ năm 2018, Bắc Kinh đã sử dụng thuật ngữ "quốc gia cận Bắc Cực" để biện minh cho sự quan tâm của mình. Tuy nhiên, Hoa Kỳ bác bỏ tuyên bố này. Lãnh thổ cực bắc của Trung Quốc vẫn cách Vòng Bắc Cực khoảng 1.450 km.
Giới hạn ảnh hưởng của Trung Quốc tại Bắc Cực là gì?
Trung Quốc đối mặt với những rào cản đáng kể trong việc trở thành một nhân tố chính tại Bắc Cực. Nước này không phải là thành viên của Hội đồng Bắc Cực, diễn đàn chính của tám quốc gia Bắc Cực. Mặc dù Trung Quốc đã có tư cách quan sát viên từ năm 2013, nhưng nước này không có quyền biểu quyết hoặc quyền đưa ra quyết định trong hội đồng.
Nga hiện đóng vai trò là người gác cổng chính cho các lợi ích của Trung Quốc ở phương Bắc. Mặc dù Nga và Trung Quốc có chung lợi ích, họ cũng có những chương trình nghị sự khác nhau. Sáu thành viên còn lại của Hội đồng Bắc Cực là các đồng minh thân cận của Hoa Kỳ. Điều này khiến Trung Quốc có rất ít cách để gây ảnh hưởng đến quản trị khu vực.
Trung Quốc sử dụng nghiên cứu khoa học tại khu vực này như thế nào?
Trung Quốc sử dụng các chuyến thám hiểm khoa học để duy trì sự hiện diện tại Bắc Cực. Vào tháng 7, Trung Quốc đã phát động chuyến thám hiểm khoa học Bắc Băng Dương thường niên lần thứ 16. Nhiệm vụ này lần đầu tiên huy động bốn tàu nghiên cứu triển khai cùng một lúc.
Một số quan chức quốc phòng lo ngại rằng các nhiệm vụ này phục vụ mục đích quân sự. Họ cho rằng các thiết bị trên những con tàu này có thể được sử dụng để lập bản đồ đáy biển hoặc theo dõi tàu ngầm. Alexus Grynkewich, một chỉ huy thuộc Bộ Tư lệnh Châu Âu của Hoa Kỳ, cho rằng những con tàu này không chỉ nghiên cứu động vật hoang dã. Bà tuyên bố rằng họ đang thực hiện các cuộc khảo sát để tìm cách đối phó với các năng lực của NATO trên và dưới biển, theo RFE/RL.
Lịch sử của mối quan hệ đối tác này là gì?
Mối quan hệ này đã thay đổi đáng kể do những biến động địa chính trị. Năm 2014, Nga sáp nhập Crimea và đối mặt với các lệnh trừng phạt từ phương Tây, điều này đã đẩy Nga đến gần Bắc Kinh hơn. Kể từ đó, Trung Quốc đã đầu tư mạnh mẽ vào tài nguyên thiên nhiên của Nga. Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ ước tính vào năm 2022 rằng Trung Quốc đã đổ 90 tỷ USD vào Bắc Cực kể từ năm 2003, theo RFE/RL.
Mối quan hệ đối tác đã chuyển dịch từ đầu tư kinh tế sang phối hợp quân sự. Các cuộc tuần tra hải quân chung gần đây tại Bắc Băng Dương, được gọi là cuộc tập trận Ocean 2024, cho thấy xu hướng này. Các chuyên gia cho rằng những động thái này nhằm củng cố mối liên kết với Nga thay vì chỉ đơn thuần là thiết lập sự hiện diện quân sự.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo APEC sẽ diễn ra tại Trung Quốc vào ngày 18 và 19 tháng 11 năm 2026. Hội nghị này có khả năng sẽ đóng vai trò là nền tảng cho các cuộc thảo luận sâu hơn về an ninh và thương mại khu vực. Các quan sát viên sẽ theo dõi bất kỳ thông báo nào tiếp theo liên quan đến tuyến đường sông Amur hoặc các thỏa thuận hợp tác Bắc Cực.
Câu hỏi thường gặp
Tuyến đường sông Amur là gì?
Đó là một điểm tiếp cận đường thủy mới cho phép Trung Quốc ra Thái Bình Dương bằng cách đi qua lãnh thổ Nga, tránh các khu vực tranh chấp như Đài Loan.
Trung Quốc có phải là một quốc gia Bắc Cực không?
Không, Hoa Kỳ và các quốc gia khác không công nhận Trung Quốc là một quốc gia Bắc Cực, mặc dù Bắc Kinh tự gọi mình là "quốc gia cận Bắc Cực".
Tại sao Mỹ lại quan tâm đến sự hợp tác Bắc Cực giữa Trung Quốc và Nga?
Bắc Cực đóng vai trò sống còn đối với hệ thống phòng thủ tên lửa và giám sát của Mỹ, và các hoạt động quân sự chung của Trung Quốc và Nga có thể đe dọa các cấu trúc an ninh này.


