Sự bùng nổ công nghệ cao thúc đẩy tăng trưởng và diễn biến mới trong thương mại Trung - Mỹ

Trung Quốc đã ghi nhận mức tăng trưởng thương mại ngoại thương mạnh mẽ nhất trong 9 tháng đầu năm 2026, được thúc đẩy bởi sự bùng nổ mạnh mẽ của các lô hàng công nghệ cao và năng lượng xanh. Sự tăng tốc trong tin tức thương mại Trung - Mỹ diễn ra trong bối cảnh tổng kim ngạch thương mại tháng 9 lần đầu tiên vượt ngưỡng 5 nghìn tỷ nhân dân tệ, báo hiệu sự chuyển dịch sang sản xuất tiên tiến bất chấp những biến động kinh tế toàn cầu.

Tăng trưởng thương mại của Trung Quốc trong năm 2026 là bao nhiêu?

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Trung Quốc đã tăng 18,8% so với cùng kỳ năm ngoái trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2026. Theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan (GAC), mức tăng trưởng này đại diện cho mức cao nhất trong cùng kỳ 9 tháng của 5 năm qua.

Đà tăng trưởng thương mại đã tăng tốc đều đặn trong suốt cả năm. Theo GAC, tốc độ tăng trưởng cụ thể như sau:

• Quý 1: 15,3%
• Quý 2: 18,3%
• Quý 3: 22,3%

Tháng 9 năm 2026 chứng kiến một sự gia tăng đột biến đặc biệt mạnh mẽ. Tổng kim ngạch thương mại đạt 5,16 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 722 tỷ USD), đánh dấu mức tăng 27,5% so với năm trước. Theo báo cáo từ Global Times, kết quả này đánh dấu tháng thứ sáu liên tiếp tăng trưởng hàng tháng ở mức hai con số.

Những sản phẩm nào đang thúc đẩy sự bùng nổ xuất khẩu?

Các sản phẩm công nghệ cao, cụ thể là mạch tích hợp và xe điện, là động cơ chính cho sự mở rộng xuất khẩu hiện nay của Trung Quốc. Sự chuyển dịch sang các mặt hàng "thông minh" hơn và xanh hơn đang tái định hình hồ sơ thương mại của quốc gia này, chuyển từ sản xuất chi phí thấp sang các lĩnh vực công nghệ tiên tiến.

GAC đã báo cáo các con số tăng trưởng sau đây cho các lĩnh vực then chốt trong ba quý đầu năm 2026:

• Mạch tích hợp (ICs): tăng 99,1%
• Xe điện: tăng 72,3%
• Pin lithium: tăng 36,4%
• Máy phát điện gió và phụ tùng: tăng 22,4%

Theo Global Times, linh kiện và phụ kiện máy tính đã tăng gấp ba lần về khối lượng, trong khi các thành phần lưu trữ như ổ cứng thể rắn (SSD) tăng hơn gấp đôi. Những lô hàng này đảm bảo nguồn cung ổn định các mặt hàng trung gian cho chuỗi cung ứng năng lượng tính toán toàn cầu. Ngoài ra, xuất khẩu máy chủ cũng tăng 7,2%, hỗ trợ cơ sở hạ tầng AI toàn cầu.

Các bên khác nhau nhìn nhận thế nào về thặng dư thương mại?

Đang có sự bất đồng quan điểm gay gắt giữa các chuyên gia Trung Quốc và truyền thông phương Tây về tác động từ thặng dư thương mại ngày càng tăng của Trung Quốc. Trong khi một số người coi đây là mối đe dọa đối với ngành sản xuất toàn cầu, những người khác lại xem đó là kết quả tự nhiên của quá trình tái định vị công nghiệp và nâng cấp công nghệ.

Góc nhìn của mỗi bên:

Quan điểm của truyền thông phương Tây
Các nhà phê bình lập luận rằng thặng dư khổng lồ của Trung Quốc tạo ra sự mất cân bằng toàn cầu. Theo Kucoin, các báo cáo từ Associated Press cho thấy nhiều đối tác thương mại lo ngại ngành sản xuất của chính họ đang bị "xâm chiếm bởi hàng xuất khẩu từ Trung Quốc". Giáo sư Eswar Prasad của Đại học Cornell nói với Kucoin rằng việc dựa vào nhu cầu nước ngoài để hỗ trợ nền kinh tế Trung Quốc là "không thể duy trì và không bền vững".

Quan điểm của các chuyên gia Trung Quốc
Các nhà kinh tế Trung Quốc lập luận rằng thặng dư được thúc đẩy bởi thực tế công nghiệp chứ không phải bởi chính sách. Giáo sư Wan Zhe của Đại học Sư phạm Bắc Kinh nói với Global Times rằng "thặng dư thương mại có xu hướng xuất hiện ở các nền kinh tế có năng lực sản xuất mạnh mẽ". Các chuyên gia cũng chỉ ra chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và sự khó đoán định về chính sách ở phương Tây mới là nguyên nhân thực sự gây ra sự mất cân bằng thương mại toàn cầu.

Các công ty nước ngoài đóng vai trò gì trong thương mại của Trung Quốc?

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã đạt được khối lượng thương mại kỷ lục, đóng vai trò là một thành phần quan trọng trong hoạt động kinh tế của Trung Quốc. Các công ty này được tích hợp sâu rộng vào chuỗi đổi mới và chuỗi công nghiệp tại địa phương.

Theo Bastille Post, các công ty có vốn đầu tư nước ngoài đã chứng kiến kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 11,69 nghìn tỷ nhân dân tệ (1,75 nghìn tỷ USD) trong ba quý đầu năm 2026. Đây là mức tăng 19% so với cùng kỳ năm ngoái và đại diện cho một kỷ lục lịch sử trong giai đoạn này.

GAC đã cung cấp thêm chi tiết về các doanh nghiệp này:

• Xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao của các công ty nước ngoài: tăng 42,1%
• Hàng hóa trung gian được giao dịch bởi các công ty nước ngoài: 7,9 nghìn tỷ nhân dân tệ (tăng 27,4%)
• Tổng kim ngạch nhập khẩu của các công ty nước ngoài: tăng 21,1%

Tại sao tăng trưởng thương mại lại diễn ra vào lúc này?

Nhiều yếu tố kinh tế đã hội tụ để tạo ra sự bùng nổ này, bao gồm sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo toàn cầu và sự phục hồi trong các mối quan hệ thương mại cụ thể. Trong khi nhu cầu nội địa tại Trung Quốc vẫn còn yếu, nhu cầu bên ngoài đã cung cấp một vùng đệm cần thiết.

Theo Global Times, nhà phân tích Feng Lin đã xác định ba động lực chính cho việc xuất khẩu tăng cao:

"Thứ nhất, sự bùng nổ đầu tư AI toàn cầu đang thúc đẩy mức tăng trưởng kỷ lục trong xuất khẩu chip và các sản phẩm liên quan. Thứ hai, sự tăng trưởng toàn cầu do AI dẫn dắt đã bù đắp được những tác động tiêu cực từ xung đột ở Trung Đông, với nhu cầu bên ngoài tiếp tục ổn định hơn trong tháng 9 và thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trên diện rộng. Thứ ba, nhiều năm nâng cấp sản xuất tại Trung Quốc đang mang lại thành quả, thúc đẩy rõ rệt việc xuất khẩu xe năng lượng mới và các sản phẩm công nghệ cao," ông Feng Lin cho biết.

Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia thuộc Đại học Bắc Kinh lưu ý rằng cấu trúc xuất khẩu đang thay đổi. Họ quan sát thấy lợi thế so sánh của Trung Quốc đang chuyển dịch từ lao động giá rẻ sang công nghệ và chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh. Sự chuyển dịch này được minh chứng bởi mức tăng trưởng "cực cao" trong các sản phẩm cơ điện và mạch tích hợp.

Bối cảnh của tình hình thương mại này là gì?

Bối cảnh thương mại của Trung Quốc đã được định hình bởi nhiều năm căng thẳng địa chính trị và các chính sách công nghiệp trong nước. Quốc gia này đã hướng tới sự tự chủ trong các lĩnh vực công nghệ cao, đồng thời mở rộng phạm vi tiếp cận sang các thị trường mới để bù đắp cho các hạn chế từ phương Tây.

Các điểm lịch sử và bối cảnh chính bao gồm:

• 2025: Hoa Kỳ đã áp đặt các mức thuế bổ sung lên nhiều loại hàng hóa, điều mà theo eeo.com.cn, đã gây ra sự sụt giảm "như vực thẳm" trong tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ trong năm đó.
• Đa dạng hóa thị trường: Để đối phó với mức thuế cao của Mỹ, Trung Quốc đã chuyển hướng sang Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Châu Âu, như Kucoin đã ghi nhận.
• Thách thức trong nước: Sự suy thoái kéo dài trong lĩnh vực bất động sản Trung Quốc đã làm suy yếu tài sản của các hộ gia đình và làm tăng tiết kiệm, khiến nền kinh tế phụ thuộc nhiều hơn vào xuất khẩu.
• Quan hệ với EU: Liên minh Châu Âu đã đạt được một thỏa thuận trong tháng này nhằm cắt giảm khoảng một nửa lượng nhập khẩu xe hybrid từ Trung Quốc trong những năm tới để giải quyết mất cân bằng thương mại.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Hướng đi của thương mại Trung Quốc sẽ phụ thuộc vào cách quốc gia này quản lý chủ nghĩa bảo hộ ngày càng tăng và sự ổn định của nhu cầu toàn cầu. Một số yếu tố được dự báo sẽ ảnh hưởng đến những tháng tới:

• Các hạn chế của EU: Việc thực hiện thỏa thuận giảm nhập khẩu xe hybrid sẽ thử thách các mối quan hệ thương mại với Châu Âu.
• Chủ nghĩa bảo hộ toàn cầu: Các nhà phân tích tại Kucoin dự báo sẽ tiếp tục có sự kháng cự và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng trong các lĩnh vực có giá trị cao trên toàn cầu.
• Mục tiêu kinh tế: Trung Quốc đang nỗ lực để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm từ 4,5% đến 5% cho năm 2026.

Các câu hỏi thường gặp

Tại sao xuất khẩu của Trung Quốc lại tăng trưởng nhanh như vậy?
Sự tăng trưởng được thúc đẩy bởi nhu cầu cao đối với các linh kiện liên quan đến AI, xe điện và các công nghệ năng lượng xanh như pin lithium.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc có phải là vấn đề đối với các quốc gia khác không?
Một số quốc gia và nhà phân tích phương Tây lập luận rằng thặng dư này đe dọa các ngành công nghiệp trong nước của họ, trong khi các chuyên gia Trung Quốc khẳng định nó phản ánh năng lực cạnh tranh sản xuất của Trung Quốc.

Quan hệ thương mại Mỹ-Trung đã thay đổi như thế nào?
Mặc dù thương mại song phương đã có sự phục hồi nhất định sau các cuộc gặp cấp cao gần đây, Trung Quốc đang ngày càng dựa vào thương mại với ASEAN, EU và Mỹ Latinh để bù đắp cho các mức thuế của Mỹ.