EU và Trung Quốc gặp gỡ nhằm ổn định quan hệ thương mại Mỹ - Trung

Các nhà đàm phán thương mại từ Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc đang chuẩn bị cho một cuộc họp quan trọng tại Bắc Kinh vào ngày 8 và 9 tháng 10 nhằm giải quyết tình trạng mất cân bằng kinh tế sâu sắc. Cuộc họp này đóng vai trò là bài kiểm tra lớn đầu tiên cho Cơ chế Tham vấn Thương mại và Đầu tư (TIC) mới được thiết lập giữa EU và Trung Quốc, nhằm mục tiêu ổn định quan hệ thương mại Mỹ-Trung và các tác động lan tỏa của nó đối với thị trường châu Âu. Kết quả của các cuộc đàm phán này sẽ quyết định liệu hai cường quốc có thể kiểm soát được những căng thẳng đang gia tăng hay sẽ trượt dài vào một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện.

• Liên minh châu Âu đã ghi nhận mức thâm hụt thương mại hàng hóa khoảng 360 tỷ Euro với Trung Quốc vào năm 2025, theo The Conversation.
• Xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng 25 phần trăm vào tháng 8 năm 2026, theo CSIS.
• Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố rằng thâm hụt thương mại đã chạm đến "điểm tới hạn", theo The Conversation.

Tại sao thâm hụt thương mại lại gây ra căng thẳng?

Khoảng cách kinh tế giữa hai khu vực đã đạt đến mức mà các nhà lãnh đạo châu Âu mô tả là không thể duy trì được. Sự mất cân bằng này được thúc đẩy bởi những khác biệt về cấu trúc trong cách thức vận hành của cả hai nền kinh tế, đặc biệt là về chính sách công nghiệp và sự hỗ trợ từ nhà nước. Trong khi Trung Quốc duy trì mô hình sản xuất cao, các ngành công nghiệp châu Âu phải đối mặt với áp lực gay gắt từ hàng nhập khẩu giá rẻ.

Quy mô của sự chênh lệch là rất lớn. The Conversation đưa tin rằng bà Ursula von der Leyen ước tính mức thâm hụt thương mại lên tới 1 tỷ Euro mỗi ngày. Khoảng cách này không chỉ là một con số; nó đại diện cho một cuộc đấu tranh cơ bản về quyền tiếp cận thị trường và tương lai của ngành sản xuất châu Âu.

Các lĩnh vực của châu Âu, đặc biệt là ngành công nghiệp ô tô, đang cảm nhận được tác động trực tiếp. The Conversation lưu ý rằng các thương hiệu xe điện Trung Quốc đang giành được thị phần bằng cách cung cấp các mẫu xe có giá cả phải chăng hơn. Sự cạnh tranh này đang tạo ra sự bất ổn cho các ông lớn như Volkswagen, đơn vị đã lên kế hoạch cắt giảm hàng chục nghìn việc làm trên khắp châu Âu.

Trung Quốc nhìn nhận thế nào về các cáo buộc dư thừa năng lực sản xuất?

Bắc Kinh bác bỏ quan điểm cho rằng sức mạnh công nghiệp của họ là mối đe dọa đối với sự ổn định toàn cầu. Thay vào đó, chính phủ Trung Quốc coi mức độ sản xuất của mình là cơ hội cho quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu. Quốc gia này đã công bố các tài liệu chính thức để bác bỏ một cách có hệ thống các lập luận của các đối tác thương mại phương Tây.

Theo CSIS, lập trường chính thức của Trung Quốc cho rằng dư thừa năng lực là một hiện tượng lịch sử phổ biến và không phải là vấn đề riêng biệt của Trung Quốc. Bắc Kinh khẳng định rằng chính phủ ở mọi nơi đều hỗ trợ các ngành công nghiệp chiến lược, dẫn chứng Đạo luật CHIPS và Khoa học của Hoa Kỳ và các cơ chế hỗ trợ nhà nước của châu Âu làm bằng chứng cho xu hướng trợ cấp toàn cầu.

Trung Quốc cũng coi những lo ngại quốc tế này là cái cớ cho chủ nghĩa bảo hộ. CSIS báo cáo rằng văn kiện lập trường gần đây của Bắc Kinh cho thấy mô hình tăng trưởng hiện tại của họ không phải là vấn đề để thương lượng. Chính phủ coi các biện pháp nhằm giảm sự phụ thuộc vào sản xuất của Trung Quốc là những thách thức trực tiếp đối với sự thịnh vượng lâu dài của họ.

Góc nhìn của mỗi bên

Hai cường quốc có những cách giải thích hoàn toàn khác nhau về sự ma sát kinh tế hiện nay. Trong khi Brussels tập trung vào sự công bằng của thị trường, Bắc Kinh lại tập trung vào quyền phát triển công nghiệp của mình.

Lập trường của Liên minh châu Âu: EU coi tình hình hiện tại là vấn đề cạnh tranh không lành mạnh. Theo The Conversation, EU đã yêu cầu Trung Quốc áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu tự nguyện để giúp cân bằng quan hệ thương mại và bảo vệ các ngành công nghiệp địa phương khỏi bị lấn át bởi hàng hóa được trợ cấp.

Lập trường của Trung Quốc: Bắc Kinh coi những chỉ trích của phương Tây là mang tính phân biệt đối xử. Như báo cáo của Sohu, các chuyên gia Trung Quốc lập luận rằng EU đang tập trung vào việc "giảm thiểu rủi ro" và rà soát trợ cấp trong khi phớt lờ sự phức tạp của mất cân bằng thương mại. Trung Quốc cho rằng sự trỗi dậy công nghiệp của họ giúp giảm chi phí và đẩy nhanh khả năng tiếp cận công nghệ cho phần còn lại của thế giới.

Rủi ro leo thang là gì?

Cả hai bên hiện đang bị cuốn vào một vòng xoáy cố gắng bảo vệ lợi ích kinh tế trong khi lo sợ sự trả đũa lẫn nhau. Mối quan hệ này đang đối mặt với một bài kiểm tra sinh tồn, có thể dẫn đến một trạng thái ma sát được kiểm soát vĩnh viễn hoặc một cuộc chiến tranh thương mại đột ngột.

Trung Quốc đã bắt đầu chuyển dịch từ sự kiềm chế ngoại giao truyền thống sang các hành động quyết liệt hơn. CSIS báo cáo rằng Bắc Kinh đã sử dụng giấy phép xuất khẩu đất hiếm làm đòn bẩy và áp đặt các lệnh trừng phạt lên 14 thực thể châu Âu vào tháng 7. Những động thái này là phản ứng đối với các lệnh trừng phạt của EU chống lại các thực thể Trung Quốc liên quan đến xung đột ở Nga.

Về phía châu Âu, thách thức nằm ở sự thống nhất nội bộ. CSIS giải thích rằng Brussels thường tỏ ra kiềm chế vì rất khó để hành động quyết đoán trong một liên minh gồm 27 quốc gia thành viên với các lợi ích khác nhau. Bất kỳ biện pháp phòng vệ thương mại lớn nào cũng đòi hỏi nguồn vốn chính trị đáng kể mà không phải lúc nào cũng có sẵn.

Vai trò của cơ chế TIC mới là gì?

Cơ chế Tham vấn Thương mại và Đầu tư (TIC) giữa EU và Trung Quốc được khởi động vào tháng 6 nhằm cung cấp một kênh đối thoại chính thức. Nó nhằm mục đích đưa các bất đồng từ "chiến trường" thuế quan vào một môi trường có cấu trúc và dựa trên các quy tắc.

TIC hoạt động thông qua bốn luồng công việc cụ thể: cân bằng thương mại và đầu tư, kiểm soát xuất khẩu, quyền sở hữu trí tuệ và cải cách Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). The Conversation gợi ý rằng ngay cả khi các bên không thể thống nhất về thâm hụt thương mại, lộ trình cải cách WTO có thể cung cấp một cách tiếp cận thực tế để duy trì đối thoại.

Cuộc họp sắp tới vào tháng 10 là bài kiểm tra thực tế đầu tiên về việc liệu cơ chế này có thực sự ổn định được quan hệ hay không. Nếu các nhà đàm phán thất bại trong việc tìm ra tiếng nói chung về các vấn đề cấp bách nhất, TIC có thể sẽ gặp khó khăn trong việc ngăn chặn mối quan hệ này rơi vào đối đầu pháp lý.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Trọng tâm tức thời là các cuộc đàm phán cấp cao sắp tới tại Bắc Kinh. Các cuộc hội đàm này sẽ quyết định liệu TIC có thể vượt ra ngoài các cuộc thảo luận định kỳ để mang lại những kết quả cụ thể hay không.

Cuộc họp thứ hai của TIC dự kiến diễn ra vào ngày 8 và 9 tháng 10. Các nhà đàm phán sẽ cố gắng giải quyết thâm hụt thương mại khổng lồ và tìm hiểu xem liệu các biện pháp hạn chế xuất khẩu tự nguyện hoặc việc Trung Quốc tăng cường mua các sản phẩm của châu Âu có thể thu hẹp khoảng cách hay không. Kết quả của các cuộc đàm phán này có khả năng sẽ định hình xu hướng cho phần còn lại của năm.

Ngoài thời hạn tháng 10, sự ổn định lâu dài của mối quan hệ phụ thuộc vào việc liệu cả hai bên có thể tìm ra cách chung sống bất chấp các mô hình kinh tế khác nhau hay không. Thế giới sẽ dõi theo để xem liệu TIC có thể chuyển đổi sự đồng thuận thành các thỏa thuận lâu dài và có thể dự đoán được hay không.

Câu hỏi thường gặp

Liệu EU và Trung Quốc có bước vào một cuộc chiến tranh thương mại không?
Mặc dù căng thẳng đang ở mức cao, các chuyên gia cho rằng sự leo thang là không thể tránh khỏi. Sự tồn tại của cơ chế TIC nhằm mục đích quản lý các ma sát và tránh một cuộc xung đột toàn diện.

Tại sao thâm hụt thương mại lại là vấn đề lớn đối với châu Âu?
Mức thâm hụt đã đạt khoảng 1 tỷ Euro mỗi ngày, điều này đe dọa các ngành công nghiệp châu Âu như sản xuất ô tô bằng cách cho phép hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc thống trị thị trường.

Lập luận chính của Trung Quốc về vấn đề dư thừa năng lực sản xuất là gì?
Trung Quốc lập luận rằng sản xuất công nghiệp của họ là cơ hội cho quá trình chuyển đổi xanh và các cáo buộc về trợ cấp không công bằng là bị thổi phồng so với sự hỗ trợ mà các quốc gia phương Tây đang cung cấp.